“Petites
Histoires” over de geschiedenis van Latijns-Amerika
Deze
verhalen gaan over de achterkant van historische
gebeurtenissen, die door officiële
geschiedschrijvers zelden
vanuit de mens
zelf is verteld.
| 1559 Grond, Goud en Geloof | ||
|---|---|---|
![]() Herovering op de Moren ![]() Marco Polo ![]() De katholieke koningen ![]() Verovering van Amerika ![]() Overgave van Granada ![]() Moriscos ![]() Philips II ![]() Peter van Gent ![]() Fragment catechismus ![]() Tempels onder de kathedraal van Mexico ![]() Azteekse codex |
Na
de herovering van Spanje op Moren hadden de Spaanse katholieke vorsten
nieuwe
gronden nodig om hun officieren te betalen. De
legende van de gouden steden in Cipango, de poëtische naam
voor Japan van Marco
Polo, droeg bij aan de verwezenlijking van het doel van Columbus om op
kosten
van de Spaanse staat via een westelijke scheepvaartroute Azië
te kolonialiseren
en goud naar Spanje te brengen. De
katholieke koningen Ferdinand van Aragón en Isabella van
Castilia gingen graag in
op het verzoek van het armlastige Vaticaan om het katholieke geloof in
dat
gedeelte van de wereld te verspreiden. In rul voor financiering van de
verspreiding van het nieuwe geloof kregen de Spaanse vorsten een vinger
in de pap
bij de benoeming van nieuwe bisschoppen. De
Spanjaarden zetten bij de verovering van Amerika de toon van het
christendom. Zij
probeerden de religieuze begrippen en symboliek op een dusdanige manier
aan de
man te brengen dat er maar één heldere
interpretatie mogelijk was. Waar mogelijk
sloten zij zich aan bij de plaatselijke gebruiken: tenminste als
daarmee
indiaanse zieltjes gewonnen konden worden. Soms drukten zij als
“goddelijke
gelijkhebbers” hun mening door en veroorzaakten zij een golf
van
cultuurvernietiging. Andere keren waren zij blind voor de indiaanse
zienswijze,
die zich toch doorzette.
De
regie in Europa
“Beween de stad Granada alsof je een
vrouw bent, want je
was niet in staat om deze als een man te verdedigen!”, riep
de moeder van de
Arabische vorst Boabdil woedend uit toen zij met haar zoon op weg was
naar de
havenstad Motril om zich in te schepen naar Noord-Afrika. Boabdil,
verlamd van
verliefdheid op een bijvrouw van zijn vader, was een zwakke vorst
geweest. Hij
had zonder bloedvergieten zijn islamitische koninkrijk Granada op 2
januari
1492 overgegeven aan de Spaanse katholieke koningen. De laatste
Arabische vorst
uit Spanje heeft nooit geweten dat op een afgesproken zondag ochtend in
de
lente van 1492 alle klokken in de grote west-Europese steden werden
geluid
omdat zijn Moorse rijk gevallen was. Het
oude islamitische koninkrijk, waarvan de elite de Spaanse wijn niet
liet staan,
werd een “laboratorium van godsdienstverandering”
dat voor een gedeelte naar
Amerika werd geëxporteerd. De
eerste stap was dat de Spanjaarden Arabisch leerden om de Moren in hun
eigen
taal te overtuigen dat er een andere ware godsdienst was. De tweede
stap was
dat vanaf Deze
strategie, die onder Philips II alle niet christelijke tradities
wurgde, had
geen succes: in 1568 leidde deze in Alpujarras tot de tweede opstand
van de
Moriscos, de islamieten, die zich op het eerste gezicht tot het
christendom
hadden bekeerd maar in het verborgene toch de islam bleven aanhangen.
Net als
de joden werden de Moriscos uit Spanje verbannen.
Het
draaiboek in Amerika
Dezelfde
simpele bekeringstactiek pasten de Spanjaarden en hun Europese
onderdanen toe
in Amerika. In sommige gevallen sloot deze lineaire dynamiek aan op de indiaanse gebruiken in
Amerika. De eerste
missionarissen in Mexico spanden zich in om het christendom in de
inheemse
talen te verspreiden. De Vlaamse priester Peter van Gent ontwierp in
Mexico met
succes een catechismus in de vorm van een Azteeks stripverhaal. Voorts
speelden
de Spanjaarden in op het feit dat elke indiaanse heerser de intentie
had om te
laten zien dat hij het beter zou doen dan zijn voorganger. Daarom moest
hij als
opvolger de tempels van zijn voorvaderen overtreffen. De indiaanse
vorst
liet een extra kap
over de oude tempel
bouwen zodat hij zijn volk kon laten zien dat hij machtiger was dan
zijn
voorganger. Ook gaf hij een ander accent dan zijn voorganger aan
rituelen
binnen het kader van dezelfde godsdienst. De
Spanjaarden met hun gevoel voor architectuur begrepen deze manier om
een eigen
stempel op de geschiedenis te drukken en pasten dit onmiddellijk in hun
voordeel toe. Zij vernietigden de indiaanse tempels, die zij in het
begin
“mezquitas*” noemden, en zij bouwden op de
fundamenten een kerk om te laten
zien dat hun godsdienst machtiger was dan de vorige. Net zoals in het
Spaanse
Granada konden de Amerikaanse bekeerlingen weer terug naar de oude plek
waar
hun voorvaderen ook hadden gebeden, zij het nu in een gerenoveerde
omgeving.
Ook de derde stap werd uitgevoerd: in de regio’s waar de
indianen het schrift
gebruikten werden de codexen van de Azteken en de Maya's vernietigd.
Tenslotte
verbood de kerk –met uitzondering van Paraguay- de inheemse
talen onder het
voorwendsel dat de christelijke mysteries, zoals de maagdelijkheid van
de
moeder Gods en de Heilige Drie Eenheid, alleen maar met behulp van de
Spaanse
taal begrijpelijk gemaakt konden worden. Deze
harde aanpak had in Amerika in de zestiende en zeventiende eeuw weinig
succes:
het opgedrongen geloof werd naar buiten toe niet meer dan de opgelegde
katholieke schittering van het indiaanse collectieve gedachtegoed. Net
zoals de
praktiserende joden en Moriscos in Spanje werden de indiaanse en joodse
religieuze dissidenten in Amerika voorgeleid aan de Inquisitie. De
Spaanse veroveraars kregen in Amerika hun grond. Desmond
Tutu, de Zuid-Afrikaanse oud-aartsbisschop en Nobelprijswinnaar voor de
Vrede,
kijkt met zijn achtergrond naar de Europese veroveraars van Amerika en
brengt
ons in herinnering: “Zij
kwamen: zij hadden de bijbel en wij hadden de grond. *
Mezquita:
Spaans woord voor moskee. De Spanjaarden gingen met het
referentiekader van de gewonnen strijd op de islam in hun
land naar
Amerika.
Alle indiaanse tempels werden tijdens de verovering van dit nieuwe
werelddeel
![]() Narteling door Inquisitie Desmond Tuto |
De
verhalen of gedeelten daarvan mogen alleen maar
overgenomen worden na schriftelijke toestemming van de auteur.