“Petites Histoires” over de geschiedenis van Latijns-Amerika 

door Peter Hattink*
peterhattink@yahoo.es

 Deze “Petites Histoires” zijn anecdotische verhalen in hun historische context. Zij geven een inzicht  in het denken  
en het handelen van de volkeren van Amerika, de nieuwkomers en hun nakomelingen op dit continent. 

De officiële geschiedenis is veelal geschreven in het belang van de staat. 
Deze verhalen gaan over de achterkant van historische gebeurtenissen, die door officiële 
geschiedschrijvers  zelden vanuit de mens zelf is verteld.
 
 

1766 Santiago, de “Vliegenier”
                                           

 Callao
Callao


San Cristobal Lima
San Cristóbal


Manuel de Amat y
Manuel de Amat y Juniet


Plaza Mayor Lima
Plaza Mayor  van Lima


Catedral Lima
Kathedraal te Lima


Paleis Onderkoning Lima
Paleis Onderkoning te  Lima

De zeebeving van 1746 veranderde het leven van de twintigjarige Santiago de Cárdenas ingrijpend. Hij was een van de weinige overlevenden van het koopvaardijschip op de lijn Callao-Valparaíso, dat vlak voor de kust van Peru verging. Als tienjarig jongetje uit een arme familie uit Callao was hij als scheepsmaatje aangemonsterd op deze boot -zijn tweede huis- dat nu vergaan was. Hoewel hij nauwelijks onderwijs had genoten was hij van jongs af aan gefascineerd geweest door de vliegkunst van vogels. Urenlang kon hij vanaf het dek kijken naar de zeemeeuwen, die achter het schip aan zeilden. Hij was ervan overtuigd dat mens door het bestuderen van de volgels eens zou kunnen vliegen. 

Santiago de Cárdenas kwam op een naaiatelier in Lima terecht en ontwikkelde zich tot een pragmatische vakman. Hij maakte de mooiste kalotjes voor de priesters; uit een stuk leer toverde hij twee prachtige handschoenen en hij maakte de meest fijne pantoffels uit vicuñaleer. Zijn oude passie voor de vogels was hij niet kwijt geraakt. Als hij even kon beklom hij een van de drie heuvels buiten de stad: de San Cristóbal, de San Jerónimo of de heuvel van Amancaes. Daar bestudeerde hij vijftien jaar lang de vogels, keek hoe ze opstegen, landden en hoe zij door de lucht scheerden. Hij ving allerlei vogels om hun lichaamsstructuur te ontdekken en te vergelijken. Van alles maakte hij nauwkeurig aantekeningen. 

In November 1761 trok Santiago de Cárdenas de stoute schoenen aan en vroeg hij, gewapend met een verzoekschrift plus een uitvoerige toelichting, audiëntie aan bij onderkoning Manuel de Amat y Juniet. In zijn verzoekschrift stelde Santiago dat hij een apparaat had ontworpen dat vliegen voor de mens even gemakkelijk maakte als het opslorpen van een ei. Als reden dat hij een audiëntie aanvroeg gaf hij op dat hem de financiële middelen ontbraken om deze vliegmachine te bouwen. Het is niet zeker of de onderkoning Santiago’s manuscript heeft gelezen; wèl heeft de onderkoning het verzoekschrift overhandigd aan de “Audiencia Real van Lima”, het opperste gerechtshof en tevens hoogste adviesorgaan van de plaatsvervanger van de Spaanse koning in Zuid-Amerika. Uit de archieven te Lima blijkt dat dit koninklijke adviesorgaan op 6 november 1761 de documenten over het vliegtuig van Santiago de Cárdenas ter beoordeling gaf aan Doctor Cosme Bueno, medicus en wiskundige, de hoogste geleerde van die tijd in Peru. 

De geleerde Cosme Bueno ging onmiddellijk aan de slag met de documenten van Santiago. De erudiete man zag in dat het werk van Santiago de vrucht was van een genie, die een ongeschoolde intelligentie had. Het verzoekschrift en de toelichting bevatte weinig wetenschappelijke termen, maar de boodschap was helder en duidelijk. 

In de ochtend van 22 november 1761 ging in Lima het gerucht dat Santiago de Cárdenas ‘s middags om vier uur vanaf de vierhonderd meter hoge heuvel San Cristóbal naar de Plaza Mayor in het centrum van de stad zou vliegen. De bevolking van Lima was zo opgewonden over het grote nieuws dat men op zoek ging naar Santiago. Eindelijk vond men hem in het centrum. Toen men ontdekte dat het een loos gerucht was werd Santiago in het voorportaal van de kathedraal omsingeld en riep een stem: “Je hebt de keus: óf je gaat vliegen óf wij gaan je stenigen!” De onderkoning, die door zijn paleiswacht werd gealarmeerd, zond onmiddellijk een aantal soldaten om Santiago uit zijn benarde positie te bevrijden: Voorlopig werd hij ondergebracht in een van de vertrekken van het paleis totdat de menigte gekalmeerd was. Vanaf die dag werd Santiago op slag een beroemdheid: iedereen noemde hem voortaan Santiago, el “Volador”, Santiago, de “Vliegenier”. 

Het rapport van Cosme Bueno: “Dissertatie over de kunst van het vliegen”, dat in 1762 gepubliceerd werd, is eigenlijk een ode aan het inzicht en talent van Santiago de “Vliegenier”. In het eerste gedeelte gaat de geleerde uitgebreid in op de mogelijkheid van vliegen maar in het tweede gedeelte weerlegt Cosme Bueno met serieuze argumenten deze mogelijkheid. Santiago is teleurgesteld door het rapport van de geleerde en heeft een jaar nodig om zich te herstellen. 

Santiago, de “Vliegenier”, bood in 1763 een nieuwe versie van zijn theorie aan. Zijn geschrift maakte nauwelijks indruk. De zakenlieden van Lima staken de draak met Santiago door hem geldbedragen te beloven voor de bouw van de vliegmachine op voorwaarde dat hij van de regering toestemming zou krijgen om te vliegen. Santiago, de “Vliegenier”, die de wereld steeds kleiner begon te vinden door de versnelde informatiestroom uit Buenos Aires en uit Europa, zag in gedachten het eerste postvliegtuig. Deze vliegmachine zou dienst moeten doen tussen Lima en Buenos Aires en als het nodig was dan zou deze ook Madrid kunnen aandoen. Hij rekende de zakenlui voor dat een vlucht naar Europa drie dagen zou duren: in één dag van Lima naar Portobelo, het Panamese tussenstation aan de Atlantische Oceaan op de goudroute van Peru naar Spanje, één dag van Portobelo naar Havanna, Cuba, en dan nog één dag van Havanna naar Madrid. Als lokkertje maakte hij de zakenlieden wijs dat, als zijn vliegtuig in de toekomst de snelheid van een condor zou hebben, de reis naar Europa maar één dag zou duren. Op 6 februari 1763 viel het gordijn dicht voor het vliegtuig van Santiago de “Vliegenier”: onderkoning Manuel de Amat y Juniet reageerde op de nieuwe aanvraag van Santiago met een decreet: “Afgewezen”. 

Santiago, de “Vliegenier” gaf zich niet gewonnen. Hij schreef een boek over zijn theorie en ervaringen onder de titel: “Nieuw Systeem om door de Lucht te Vliegen”. In 1766 was het boek, verlucht met eigen tekeningen, klaar en zocht hij sponsors om het aan de koning van Spanje aan te bieden. Niemand bood zich aan. In Lima verklaarde iedereen hem voor gek. Diep teleurgesteld pleegde hij zelfmoord. 

 Santiago, de “Vliegenier”, is nog steeds een inspiratiebron voor Peruaanse toneelschrijvers en acteurs. Hij is de geschiedenis ingegaan als iemand die aan zijn lot probeerde te ontsnappen door weg te vliegen, maar dit uiteindelijk niet goed kon verkopen. Veel Peruanen kunnen zich vereenzelvigen met de hoop van Santiago om de ellende van het dagelijkse leven te ontvluchten en de onmacht om diezelfde hoop in gelukkige omstandigheden te veranderen. 

De Peruaanse luchtmacht heeft een positief beeld van Santiago, de “Vliegenier”. Hij wordt beschouwd als de pionier van de Peruaanse vliegtuigbouwkunde.  


Kaft van boek       Tekening uit boek
Kaft    en Tekening van      Nuevo Sistema de Navegar por los Aires 1766


         

 copyright Peter Hattink De verhalen of gedeelten daarvan mogen alleen maar overgenomen worden na schriftelijke toestemming van de auteur.

terug naar Petites Histoires

Terug naar de voorpagina