“Petites
Histoires” over de geschiedenis van Latijns-Amerika
Deze
verhalen gaan over de achterkant van historische
gebeurtenissen, die door officiële
geschiedschrijvers zelden
vanuit de mens
zelf is verteld.
|
1766 Santiago, de
“Vliegenier” |
||
|---|---|---|
![]() Callao ![]() San Cristóbal ![]() Manuel de Amat y Juniet ![]() Plaza Mayor van Lima ![]() Kathedraal te Lima ![]() Paleis Onderkoning te Lima |
De zeebeving van
1746 veranderde het leven van de twintigjarige
Santiago de Cárdenas ingrijpend. Hij was een van de weinige
overlevenden van
het koopvaardijschip op de lijn Callao-Valparaíso, dat vlak
voor de kust van
Peru verging. Als tienjarig jongetje uit een arme familie uit Callao
was hij
als scheepsmaatje aangemonsterd op deze boot -zijn tweede huis- dat nu
vergaan
was. Hoewel hij nauwelijks onderwijs had genoten was hij van jongs af
aan
gefascineerd geweest door de vliegkunst van vogels. Urenlang kon hij
vanaf het
dek kijken naar de zeemeeuwen, die achter het schip aan zeilden. Hij
was ervan
overtuigd dat mens door het bestuderen van de volgels eens zou kunnen
vliegen. Santiago de
Cárdenas kwam op een naaiatelier in Lima terecht en
ontwikkelde zich tot een pragmatische vakman. Hij maakte de mooiste
kalotjes
voor de priesters; uit een stuk leer toverde hij twee prachtige
handschoenen en
hij maakte de meest fijne pantoffels uit vicuñaleer. Zijn
oude passie voor de
vogels was hij niet kwijt geraakt. Als hij even kon beklom hij een van
de drie
heuvels buiten de stad: de San Cristóbal, de San
Jerónimo of de heuvel van
Amancaes. Daar bestudeerde hij vijftien jaar lang de vogels, keek hoe
ze
opstegen, landden en hoe zij door de lucht scheerden. Hij ving allerlei
vogels
om hun lichaamsstructuur te ontdekken en te vergelijken. Van alles
maakte hij
nauwkeurig aantekeningen. In November 1761
trok Santiago de Cárdenas de stoute schoenen aan en
vroeg hij, gewapend met een verzoekschrift plus een uitvoerige
toelichting,
audiëntie aan bij onderkoning Manuel de Amat y Juniet. In zijn
verzoekschrift
stelde Santiago dat hij een apparaat had ontworpen dat vliegen voor de
mens
even gemakkelijk maakte als het opslorpen van een ei. Als reden dat hij
een
audiëntie aanvroeg gaf hij op dat hem de financiële
middelen ontbraken om deze
vliegmachine te bouwen. Het is niet zeker of de onderkoning
Santiago’s
manuscript heeft gelezen; wèl heeft de onderkoning het
verzoekschrift
overhandigd aan de “Audiencia Real van Lima”, het
opperste gerechtshof en
tevens hoogste adviesorgaan van de plaatsvervanger van de Spaanse
koning in
Zuid-Amerika. Uit de archieven te Lima blijkt dat dit koninklijke
adviesorgaan
op 6 november 1761 de documenten over het vliegtuig van Santiago de
Cárdenas
ter beoordeling gaf aan Doctor Cosme Bueno, medicus en wiskundige, de
hoogste
geleerde van die tijd in Peru. De geleerde Cosme
Bueno ging onmiddellijk aan de slag met de documenten
van Santiago. De erudiete man zag in dat het werk van Santiago de
vrucht was
van een genie, die een ongeschoolde intelligentie had. Het
verzoekschrift en de
toelichting bevatte weinig wetenschappelijke termen, maar de boodschap
was
helder en duidelijk. In de ochtend van
22 november 1761 ging in Lima het gerucht dat
Santiago de Cárdenas ‘s middags om vier uur vanaf
de vierhonderd meter hoge heuvel San
Cristóbal naar de Plaza Mayor in het centrum van de stad zou
vliegen. De
bevolking van Lima was zo opgewonden over het grote nieuws dat men op
zoek ging
naar Santiago. Eindelijk vond men hem in het centrum. Toen men ontdekte
dat het
een loos gerucht was werd Santiago in het voorportaal van de kathedraal
omsingeld en riep een stem: “Je
hebt de
keus: óf je gaat vliegen óf wij gaan je
stenigen!” De onderkoning, die door
zijn paleiswacht werd gealarmeerd, zond onmiddellijk een aantal
soldaten om
Santiago uit zijn benarde positie te bevrijden: Voorlopig werd hij
ondergebracht in een van de vertrekken van het paleis totdat de menigte
gekalmeerd was. Vanaf die dag werd Santiago op slag een beroemdheid:
iedereen
noemde hem voortaan Santiago, el “Volador”,
Santiago, de “Vliegenier”. Het rapport van
Cosme Bueno: “Dissertatie
over de kunst van het vliegen”, dat in 1762
gepubliceerd werd, is eigenlijk
een ode aan het inzicht en talent van Santiago de
“Vliegenier”. In het eerste
gedeelte gaat de geleerde uitgebreid in op de mogelijkheid van vliegen
maar in
het tweede gedeelte weerlegt Cosme Bueno met serieuze argumenten deze
mogelijkheid. Santiago is teleurgesteld door het rapport van de
geleerde en
heeft een jaar nodig om zich te herstellen. Santiago, de
“Vliegenier”, bood in 1763 een nieuwe versie van
zijn
theorie aan. Zijn geschrift maakte nauwelijks indruk. De zakenlieden
van Lima
staken de draak met Santiago door hem geldbedragen te beloven voor de
bouw van
de vliegmachine op voorwaarde dat hij van de regering toestemming zou
krijgen
om te vliegen. Santiago, de “Vliegenier”, die de
wereld steeds kleiner begon te
vinden door de versnelde informatiestroom uit Buenos Aires en uit
Europa, zag
in gedachten het eerste postvliegtuig. Deze vliegmachine zou dienst
moeten doen
tussen Lima en Buenos Aires en als het nodig was dan zou deze ook
Madrid kunnen
aandoen. Hij rekende de zakenlui voor dat een vlucht naar Europa drie
dagen zou
duren: in één dag van Lima naar Portobelo, het
Panamese tussenstation aan de
Atlantische Oceaan op de goudroute van Peru naar Spanje,
één dag van Portobelo
naar Havanna, Cuba, en dan nog één dag van
Havanna naar Madrid. Als lokkertje
maakte hij de zakenlieden wijs dat, als zijn vliegtuig in de toekomst
de
snelheid van een condor zou hebben, de reis naar Europa maar
één dag zou duren.
Op 6 februari 1763 viel het gordijn dicht voor het vliegtuig van
Santiago de
“Vliegenier”: onderkoning Manuel de Amat y Juniet
reageerde op de nieuwe
aanvraag van Santiago met een decreet: “Afgewezen”. Santiago, de
“Vliegenier” gaf zich niet gewonnen. Hij schreef
een boek
over zijn theorie en ervaringen onder de titel: “Nieuw
Systeem om door de Lucht te Vliegen”. In 1766 was
het boek,
verlucht met eigen tekeningen, klaar en zocht hij sponsors om het aan
de koning
van Spanje aan te bieden. Niemand bood zich aan. In Lima verklaarde
iedereen
hem voor gek. Diep teleurgesteld pleegde hij zelfmoord. Santiago,
de “Vliegenier”, is
nog steeds een inspiratiebron voor Peruaanse toneelschrijvers en
acteurs. Hij
is de geschiedenis ingegaan als iemand die aan zijn lot probeerde te
ontsnappen
door weg te vliegen, maar dit uiteindelijk niet goed kon verkopen. Veel
Peruanen kunnen zich vereenzelvigen met de hoop van Santiago om de
ellende van
het dagelijkse leven te ontvluchten en de onmacht om diezelfde hoop in
gelukkige omstandigheden te veranderen. De Peruaanse
luchtmacht heeft een positief beeld van Santiago, de
“Vliegenier”. Hij wordt beschouwd als de pionier
van de Peruaanse
vliegtuigbouwkunde. ![]() Kaft en Tekening van Nuevo Sistema de Navegar por los Aires 1766 |
De
verhalen of gedeelten daarvan mogen alleen maar
overgenomen worden na schriftelijke toestemming van de auteur.