Boekbespreking
door Trees van Herpen
Der Vorleser
Auteur Bernhard Schlink
Diogenes Verlag A.G. Zürich ISBN0-375-70797-2
Over de tweede wereldoorlog en de nasleep daarvan zijn boekenplanken vol
geschreven maar dit kleine meesterwerkje van
de Duitse jurist Bernhard Slink is een opvallende eenling in het genre. Vanaf
de eerste pagina wordt de lezer onherroepelijk
meegezogen in een even bizarre als ontroerende vertelling. In korte
hoofdstukken en sobere taal legt de auteur een aantal
morele vraagstukken voor aan zijn lezers, verpakt in een niet voor
mogelijk gehouden maar tevens als vanzelfsprekend verteld verhaal.
Wanneer de vijftienjarige Michael Berg op straat ziek wordt, ontfermt de
kordate Hanna Schmitz zich over hem. Na zijn herstel
gaat hij haar bedanken en er ontstaat een erotische relatie tussen
hen. Hanna is halverwege de dertig. Zij staat erop dat Michael
haar steeds eerst iets voorleest van zijn schoolliteratuur.
De ongelijke verhouding wordt gekenschetst door zijn puberale ongeremheid
en door haar heimelijkheid enerzijds en passie anderzijds.
Op een dag verdwijnt ze zonder spoor. Michael voelt zich verraden.
Jaren later, als Michael rechten studeert ziet hij haar terug in de rechtszaal.
Ze is aangeklaagd voor oorlogsmisdaden als
kampbewaakster in een vrouwenkamp. Pikant detail is dat zij zwakke
meisjes, die eigenlijk naar Auschwitz doorgestuurd
moesten worden, tijdelijk in bescherming nam. Die meisjes lazen haar
voor. Tijdens het proces manoeuvreert ze zich een
onmogelijke positie. Michael begrijpt als enige dat zij daarmee een tekort,
waarvoor ze zich nog meer schaamt dan haar
oorlogsverleden, wil verbergen. In hem woedt een tweestrijd: begrip en veroordeling,
die twee gevoelens kunnen niet naast elkaar bestaan.
Het dramatische verhaal wordt zonder theatrale omhaal direct en eenvoudig
verteld vanuit het perspectief van Michael en heeft
daarom een des te grotere zeggingskracht.
Hoewel er nergens een verwijzing in die richting is, rijst het vermoeden
dat het om een autobiografisch gegeven gaat. Berhard Slink
is geboren in 1944, heeft rechten gestudeerd en is werkzaam als hoogleraar
en rechter. Naast zijn juridische werk schrijft hij
misdaadromans. ‘Der Vorleser’ is een uitzondering in zijn oeuvre. Het
getuigt van een grote eerlijkheid en integriteit in het
analyseren van de gevoelens van de jongeling en volwassen man in de
confrontatie met een groot moreel drama.
Terug naar de index