Boekbespreking door Trees van Herpen

Alleman (oorspronkelijke titel Everyman)

Auteur Philip Roth

Uitgeverij De Bezige Bij, ISBN 90-234-2002-0 (208 blz.)

1. Toen ik een tiener was, werd Philip Roth mijn mentor, mijn goeroe. Ik las alles van hem, onderstreepte driftig elke rake passage
   waar ik de rest van mijn leven baat bij zou hebben (!) en lachte hardop en voluit om de joodse humor en scherpe zelfspot.
   Satire, maatschappijkritiek en vooral veel seks, dat vond je in al zijn boeken, te beginnen bij zijn onovertroffen doorbraakroman,
   Portnoy’s Complaint  
   Philip Roth (1933) is blijven schrijven maar ik ben een tijdje gestopt met hem te lezen tot nu Alleman. Dat was even wennen.
   Waar is de typisch joodse humor gebleven, de kruidige satire en de hoge toon waarop hij zijn stellingen debiteerde ? Alleman,
   gebaseerd op de allegorische Elckerlijc en de Engelse tegenhanger Everyman, vertelt het verhaal van een zojuist gestorven man
   in een terugblik op zijn leven en daarin nogal wat confrontaties met de onafwendbare dood vindt. Deze roman is mild van toon,
   met een spoor van zelfmedelijden overgaand in matige zelfkritiek. De dood komt in alle gedaantes om de hoek zoals ‘de Doot’
   bij Elckerlijc en vraagt om een verantwoording van het leven. In tegenstelling tot in die klassieker speelt God of moraal bij Roth
   geen hoofdrol. Puur menselijke emoties als frustratie, eenzaamheid, lust en berusting zijn hier de rode draad.
   Een alwetende verteller hangt als een camera boven het bestaan van de naamloze, voormalige Newyorkse artdirector en geslaagd
   amateur schilder die een leven leidde zoals meer van Roth’s personages: een gelukkige joodse jeugd, een paar mislukte huwelijken,
   kinderen uit die verschillende verbintenissen met wie het wel of niet botert en veel, heel veel tobben. Zijn lijfspreuk is: “Neem het leven
   zoals het komt” maar naarmate hij ouder wordt begint hij zich af te vragen of die wel opgaat. Had hij toch niet actiever moeten ingrijpen
   op de gebeurtenissen ? Het is niet zozeer spijt alswel inzicht dat hem tot die gedachten brengt. Zijn nuchtere kant accepteert de dood
   als onvermijdelijk, toch neemt bij elke ziekte en operatie zijn wil om te leven toe, tegen beter weten in. Vooral het groeiende besef dat
   hij niet de man is geworden die hij had willen zijn stuwt hem voort. In die tegendraadsheid, die rebellie herken ik weer de Philip Roth
   uit mijn jeugd, wel ouder maar nog lang niet gebroken.